Z roku 1463 pochodzi wzmianka o tym, że
Tomasz z Gusina oprawił swojej żonie Katarzynie 100 grzywien posagu i wiana na połowie swych dóbr i na całym domu nowym, oraz fortalicji w Gusinie i Zaborowie. Jest to jedyna informacja o fortalicji - dworze na kopcu. Nie zachowały się żadne relikty budowli.
W Gusinie przetrwał jednak dwór nowożytny. Nie przedstawia wielkiej wartości architektonicznej, nie jest też szczególnie piękny, a jego dzisiejszy stan nie przedstawia się dobrze. Jednak jego szczególne miejsce na mapie i w historii czyni fakt, że mieszkała w nim, oraz tworzyła Maria Konopnicka. Tutaj powstał zbiór wierszy pt.
Z łąk i pól, oraz pozytywnie zrecenzowany przez Henryka Sienkiewicza poemat
W górach.
Dwór powstał w I połowie XIX wieku. Poetka mieszkała tutaj w latach 1872-77. Wyjeżdżając z dziećmi do Warszawy jesienią 1877 roku fakt ten utrwaliła w wierszu
Przed odlotem:
„Z jaskółką czarną rzucam gniazdo moje,
Wioskę zieloną,
Przede mną lecą jakieś niepokoje,
Chmurką spłoszoną,
Słońce mi drogę daje złotą smugę,
Gdzie ścieżka płowa,
A łąką za mną śle błękitną smugę,
Szepcąc: Bądź zdrowa!”
Cały folwark o powierzchni 40 ha stanowił niegdyś część dóbr donacyjnych Ambrożew hr. Sołłohuba. Wziął go w dzierżawę mąż Marii Konopnickiej. Dziś nie zostało zbyt wiele: dwa hektary ziemi i walący się dwór, z którego niedługo może pozostać jedynie wspomnienie. Wstęp na teren jest wolny. Przed wjazdem znajduje się obelisk poświęcony Marii Konopnickiej.
Gusin znajduje się przy drodze ze
Świnic do
Łęczycy. Do dworu prowadzą niezbyt okazałe (to i tak wiele) tabliczki. (2007-2010)
Tekst: Tomasz Szwagrzak
Zdjęcia: Tomasz Szwagrzak