Stan: trwała ruina/częściowa rekonstrukcja
wieś (dawne miasto), siedziba urzędu gminy wiejskiej
Współrzędne obiektu:
Długość: 20.2213 E
Szerokość: 51.5242 N
Możliwość zwiedzania:
Tak, obiekt przystosowany do celów turystycznych
Dojazd:
Zobacz na mapie
Gdzie spać?
Noclegi w powiecie tomaszowskim
Zamek powstał za czasów wielkiego rozwoju miasta, gdy w Polsce panował król Kazimierz Wielki. Wtedy to Inowłódz należał do 19 najważniejszych ośrodków administracyjnych kraju, w których to powstawały zamki i były otaczane murami obronnymi.
Twórcą ufortyfikowanego, średniowiecznego miasta był Kazimierz Wielki. Miasto otoczone zostało murami i fosą. Przez fosę i rzekę Pilicę do dwóch miejskich bram wiodły drogi przez drewniane mosty. Mury miejskie dodatkowo wzmacniały prostokątne baszty. W obrębie murów znajdował się rynek, ratusz, kościół i zabudowa mieszczan. Bezpieczeństwa strzegł połączony z murami zamek.
Zamek w średniowieczu.
Zamek podobnie jak fortyfikacje miejskie wzniesiony został z miejscowego piaskowca. Otoczony był szeroką, wypełnioną wodą fosą. Obwód murów powstał na planie prostokąta o wymiarach ok. 49x31 m. W obwodzie murów znajdowały się dwie wieże. W narożniku północno-wschodnim wzniesiono wysoką, ośmiokątną wieżę, mocno wysuniętą poza obrys muru, pełniła ona funkcję bergfriedu. W murze południowym wzniesiona została nieco niższa wieża wzniesiona na rzucie prostokąta. W ścianie wschodniej zamku znajdowała się brama. Zabudowę wewnętrzną tworzył budynek w kształcie litery L, przylegający do zachodniego i północnego obwodu muru.
Fazy przebudów zamku (na dolnym rysunku już zamek z cechami renesansowymi).
Zamek ulegał licznym zmianom architektonicznym. Po raz pierwszy przebudowany został na przełomie XIV i XV wieku. Dobudowane zostało wtedy południowe skrzydło mieszkalne.
Drugą poważną przebudowę zamek przeszedł około roku 1520, po pożarze w roku 1518, który strawił także miasto. Zamek przybrał cechy renesansu. Zlikwidowane zostało północne skrzydło mieszkalne zamku, a wzniesione nowe wschodnie. Wjazd do warowni przeniesiono do wieży południowej. Przebudowa zmieniła gotycką warownię w renesansową rezydencję starostów.
Zamek przebudowano jeszcze dwukrotnie w drugiej połowie XVI wieku i połowie XVII wieku, jednak zakres tych przebudów jest słabo rozpoznany. Najazd Szwedów doprowadził do zniszczenia zamku, a starostowie inowłodzcy przenieśli się do nowowybudowanego, drewnianego dworu.
Do XX wieku zamek pozostawał w ruinie. Prace archeologiczne podejmowano na zamku w latach: 1937-1949, 1973-1975, 1977-1985. W tym ostatnim etapie badań uczytelniony został pełny rzut zamku i jego dzieje budowlane. Pracami archeologicznymi kierowali J. Augustyniak i W. Stępień. Badania wykopaliskowe i odsłonięcie zachowanych murów sfinansował Wojewódzki Konserwator Zabytków w
Piotrkowie Trubunalskim i Urząd Gminy w Inowłodzu.
Zamek jest w stanie tzw.
trwałej ruiny. W roku 2008 rozpoczęto prace finansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Oczyszczono obiekt z gruzu i rośliności, naprawiono ubytki w zachowanych murach, oraz co najbardziej rzuca się w oczy - zrekonstruowano dolną część ośmiobocznej wieży. Plany na przyszłość są jeszcze ambitniejsze. Planuje się dokończenie odbudowy, która stanie się punktem widokowym, oraz zrekonstruowanie i zagospodarowanie niektórych pomieszczeń w których miejsce znalazłyby muzeum, biblioteka i punkt IT. W zamierzeniach jest też odtworzenie fosy, oraz odsłonięcie murów otaczających zamek. Na terenie ma też znajdować się ścieżka dydaktyczna. Co należy podkreślić, to fakt, że nie zdecydowano się na całą rekonstrukcję warowni, ale tylko częściową jej adaptację dla ruchu turystycznego, oraz pozostawienie zamku w stanie
trwałej ruiny.
Inowłódz położony jest pomiędzy Tomaszowem Mazowieckim, a
Opocznem (w połowie drogi między tymi dwoma miastami). Aby dostać się do ruin zamku Kazimierza Wielkiego należy skręcić za mostem na Pilicy w prawo (jadąc od Tomaszowa). Z dojazdem nie ma problemów, ponieważ w miasteczku wszystko jest dobrze opisane i znajdują się tabliczki kierujące na najważniejsze zabytki. Na teren ruin wstęp wolny. (2004-2009)
Tekst: Tomasz Szwagrzak
Zdjęcia: Tomasz Szwagrzak